Angst in het openbaar vervoer: onderzoek van Christian Ratering

Changefied B.V.

Wat kunnen we leren van mensen voor wie reizen met de bus angst oproept?

Je staat bij de bushalte. De bus komt eraan, maar is drukker dan verwacht. Wat als de spanning onderweg oploopt en je niet meteen kunt uitstappen? Voor sommige mensen met een angststoornis kunnen zulke situaties een grote drempel vormen.

Christian Ratering, buitenpromovendus aan de Radboud Universiteit

Wat onderzoekt Christian?


Christian Ratering doet promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit naar de wisselwerking tussen angststoornissen en mobiliteitssystemen. Hij onderzoekt welke gevolgen die wisselwerking heeft voor de mobiliteit, bereikbaarheid en maatschappelijke participatie van mensen met een angststoornis. Naast zijn onderzoek is hij beleidsadviseur verkeer bij de gemeente Renkum.


Voor het onderdeel over busreizen onderzoekt hij welke informatie vóór en tijdens een reis behulpzaam kan zijn. Deelnemers maken korte virtuele busreizen en vertellen over hun ervaringen. Het gaat om onderzoek, niet om een behandeling.


Binnen de gemeente Renkum doet Christian onderzoek om OV-drempels in kaart te brengen en te verkennen welke rol digitale reisinformatie kan spelen. Dit sluit aan bij de ambitie van de gemeente om het gebruik van het openbaar vervoer te stimuleren.


Lees ook Christians artikel: Hoe ziet het openbaar vervoer eruit door de ogen van iemand met angst?


Waarom kan reizen met de bus spannend zijn?

Voor sommige mensen met een angststoornis begint de spanning al vóór de reis. Drukte, vertraging of onzekerheid over wat er onderweg gebeurt kunnen lastig zijn. Ook de gedachte dat je niet meteen weg kunt wanneer de angst oploopt, kan een reis moeilijk maken.


In het onderzoek van Christian Ratering en zijn collega’s vertellen volwassenen met een angststoornis over hun ervaringen met reizen. Sommigen noemen drukte, het gevoel de controle te verliezen of de angst om niet te kunnen ontsnappen. Een deelnemer vertelde uit te stappen omdat de spanning te hoog werd en vervolgens op een onbekende plek terecht te komen, zonder te weten wanneer de volgende bus zou komen.


De gevolgen kunnen verder gaan dan de reis zelf. Als reizen veel spanning kost of wordt vermeden, kan het moeilijker worden om werk, afspraken of sociale activiteiten te bereiken. Er bestaat geen oplossing die voor iedereen werkt: wat voor de één helpt, kan voor een ander juist spanning oproepen.


Hoe helpt Changefied bij het onderzoek?


Changefied ondersteunt Christian bij zijn onderzoek en bouwde hiervoor een speciaal virtueel level. Daarmee kan hij onderzoeken hoe deelnemers reageren in verschillende scenario’s. In de eerste versie reizen deelnemers zonder begeleiding en lopen de prikkels op. In het tweede level is er begeleiding.


Bekijk de busreis door een andere bril

Hoe kan een busreis voelen als onzekerheid en spanning oplopen? De video laat één mogelijk perspectief zien.


Het onderzoek van Christian en de reguliere training met Virtual OV zijn verschillende toepassingen. De video toont geen onderzoeksresultaat en bewijst niet dat Virtual OV angst vermindert of een behandeling is.


Welke informatie of ondersteuning zou een busreis voor jou overzichtelijker maken?


Meer weten over Virtual OV? Bekijk de pagina over Virtual OV of neem contact op via info@changefied.nl.


Bronnen en achtergrond

Deze twee onderzoekspublicaties zijn geschreven door Christian Ratering, Rob van der Heijden en Karel Martens.

Moving around with an anxiety disorder (2024)

In dit onderzoek vertellen 40 volwassenen met een angststoornis over hun ervaringen met verschillende vormen van reizen. De studie beschrijft onder meer de rol van drukte, informatie en het gevoel niet te kunnen ontsnappen.


Therapists’ perspectives on experience and treatment of mobility-related anxiety disorders (2024)

Voor deze studie spraken de onderzoekers met 13 behandelaren. Zij noemen naast individuele behandeling ook mogelijke aanpassingen aan het mobiliteitssysteem. Naar zulke aanpassingen is verder onderzoek nodig.



Virtual OV: een virtuele bushalte en de taallijnen A2, B1 en B2 voor de begeleiding.
door Tim van Dam • 11 november 2026
Ontdek hoe taallijnen A2, B1 en B2 de begeleiding in Virtual OV laten aansluiten op leerlingen, en hoe scholen reisvaardigheden en taal verbinden.
Illustratie van een reiziger bij een paarse bus: ‘Begrijpelijk OV. Toegankelijke halte. Maar durf je
door Tim van Dam • 29 oktober 2026
Begrijpelijke reisinformatie is een begin. Lees hoe gemeenten en provincies met Virtual OV reisvaardigheden oefenbaar maken en inclusieve mobiliteit ondersteunen.
Illustratie van leerlingen en een begeleider die samen een reis met Virtual OV oefenen in een klaslo
door Tim van Dam • 20 oktober 2026
Verbind Virtual OV aan CED-leerlijnen en SLO-kerndoelen. Met drie praktische voorbeelden voor leerdoelen, observatie en oefenen richting meer zelfredzaamheid.
 Een deelnemer oefent met Virtual OV op een VR-bril, terwijl een begeleider via een tablet meekijkt
door Tim van Dam • 15 oktober 2026
Lees hoe Virtual OV cliënten binnen de Wlz helpt reisvaardigheden veilig te oefenen, met persoonlijke doelen, passende begeleiding en aandacht voor eigen regie.
Illustratie van een meisje met een onzekere blik tussen een leerlingenbusje en een reguliere bus. Bo
8 oktober 2026
OV en leerlingenvervoer combineren vraagt meer dan een nieuw vervoersplan. Hoe bereid je reizigers voor met passende begeleiding en ruimte om te oefenen?
door Tim van Dam • 28 september 2026
Hoe maakt u zelfstandig leren reizen onderdeel van gemeentelijk beleid? Lees welke doelgroep, uitvoeringspartners en monitoring nodig zijn voor een schaalbare aanpak met Virtual OV.
Cliënt oefent zelfstandig reizen met Virtual OV terwijl begeleider de voortgang volgt op een tablet
door Tim van Dam • 24 september 2026
Ontdek hoe Virtual OV cliënten veilig laat oefenen met reizen en mogelijk bijdraagt aan meer zelfstandigheid en lagere begeleidings- en vervoerskosten in de zorg.
Leerling oefent met Virtual OV zelfstandig reizen en burgerschap in een veilige VR-leeromgeving
door Tim van Dam • 17 september 2026
Ontdek hoe leerlingen met Virtual OV veilig oefenen met zelfstandig reizen en hoe de VR-leeromgeving aansluit op burgerschapsdoelen en CED-leerlijnen.
Een leerling oefent met Virtual OV terwijl een begeleider de voortgang volgt. Zo worden burgerschap
door Tim van Dam • 3 september 2026
Lees hoe zelfstandig leren reizen en Virtual OV scholen helpen om de nieuwe kerndoelen burgerschap vanaf 2027 praktisch en betekenisvol te maken.
Illustratie van een beleidsdocument, OV-routekaart en Virtual OV-headset, met een jongere
door Tim van Dam • 27 augustus 2026
Bijna 100 gemeenten vragen om hervorming van leerlingenvervoer. Ontdek hoe Virtual OV gemeenten helpt zelfredzaamheid te versterken en leerlingenvervoer toekomstbestendiger te maken.
Show More